Patrimonio Natural


Outeiriños, penedos, bosques, covas, formacións naturais caprichosas…. a man das persoas e da natureza confúndense nunha paisaxe natural que foi ao longo dos séculos utilizada, transformada, construída e reinterpretada simbolicamente dando lugar a unha rica e marabillosa literatura oral. A protección do noso patrimonio material e inmaterial non se entende se non vai parella á protección da súa contorna natural. Isto é aínda máis claro no tocante ao noso patrimonio inmaterial.

Unha lenda, un rito, unha tradición sen a existencia da pedra, do monte, da fonte, do río ou do elemento natural ou material ao que vai asociada perdería todo o seu sentido e significación cultural dentro da comunidade social na que se produce. A perda do soporte tanxible ao abeiro do cal se desprega toda a nosa riqueza inmaterial supón a desaparición irreversible dese patrimonio intanxible. Por iso a conservación de todo patrimonio cultural ten que ir obrigatoriamente da man da protección e conservación do patrimonio natural.

O proxecto para a creación do Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños é unha proposta que pretende pór en valor o importante e rico patrimonio natural e arqueolóxico do contorno de Couto do Pornedo e dos Sete Camiños. Un espazo que conforma unha unidade natural e que actualmente abrangue parte do monte comunal das parroquias de Salcedo e Lourizán, en Pontevedra; Postemirón e Figueirido, en Vilaboa e San Xulián, en Marín. Resulta, pois, prioritario proceder a protexer estas áreas de gran valor natural e cultural das posibles agresións.

Vexamos agora cal é esa riqueza natural que atesoura Os Sete Camiños.

 

A hidroloxía

No Espazo dos Sete Camiños podémonos atopar con diferentes zonas húmidas, terreos enchoupados polas chuvias invernais e algunha brañeira.

Por estes montes discurren varios regatos entre os que podemos citar o coñecido como O Río das Flaires, que nace preto da Fonte da Prata e que percorre a parroquia de Salcedo, cambiando de nome segundo o tramo: no Nabalexo pasa a chamarse O Río do Outeiro e ao chegar ós Muíños do Batán coñécese como O Río do Batán. Este regato forma parte do Val do Tomeza e alimenta coas súas augas ao Río Tomeza, coñecido en Pontevedra como O Río dos Gafos.

En Lourizán temos o nacemento do rego coñecido como O Regueiro, preto do Petróglifo do Outeiro da Hedra, que pasa a chamarse sucesivamente O Río do Louredo, O Río das Cubas, O Río da Guiñadoira, O Río do Rial e O Río do Santo, ata a súa desembocadura, nos Praceres.

En San Xulián temos o Río do Pornedo, que nace na aba do monte con ese mesmo nome e que forma parte do Val do Lameira. Este regato, despois de atravesar o lugar da Pena, únese co Río da Agrela, que á súa vez se une co Rio de Castiñeiras xa en Marín, e un pouco máis abaixo acaba por unirse co Río Lameira, que atravesa a vila de Marín, soterrado no último tramo, para desembocar na Banda do Río.

Toda esta grande cantidade de acuíferos é de vital importancia para as comunidades locais xa que dan servizo, a través de fontes, pozos e traídas, á veciñanza das parroquias do arredor.

A Fonte da Prata, Os Pozos das Flaires, Fonte Lebosa, O Manancial das Retortas, O Pozo de Méndez ou Manancial Estripeiro, A Fonte das Pulgas, A Poza da Fontiña, Os Pozos Doces, Os Pozos de María a de Liño, A Traída do Alto de San Martiño, A Traída da Armada, A Traída da Esculca... son só algúns destes mananciais que abrollan nos montes do espazo dos Sete Camiños.

A vexetación dos Sete Camiños

Podemos afirmar que os Sete Camiños é un espazo rico en flora. Por desgraza, ao longo dos anos e froito dunha explotación madeireira irracional, gran parte da vexetación autóctona viuse desprazada por especies foráneas, procedentes de Australia, principalmente polo eucalipto (Eucaliptos globulus), e en menor medida pola Acacia Negra (Acacia melanoxylon) e a Mimosa (Acacia dealbata), as especies invasoras máis estendidas ao longo deste territorio. Unha das consecuencias máis negativas deste tipo de explotacións forestal é a escasa biodiversidade que afecta tanto á flora como á fauna: son poucas as plantas que se dan no medio deste tipo de monocultivo.

Malia ao dito, no espazo dos Sete Camiños podemos observar unha grande diversidade de vexetación, xa sexa en forma de monte raso ou de masas arbóreas. Entre as especies que se atopan podemos citar: laurisnobilis, rusculusaculeatus, quercusrobur, así como grande cantidade de exemplares procedentes de plantacións artificiais, fundamentalmente piñeiros, abetos e pés de castanea sativa .

A plantación de soutos e outras árbores autóctonas por parte das comunidades de montes de Salcedo e de Lourizán, e a eliminación de especies invasoras que están levando a cabo son mostras esperanzadoras dun uso máis sostible do monte e un paso máis no camiño da recuperación do noso patrimonio forestal.

Máis información aquí

.
Herba dos amores (Arctium minus-pegotes)
Foto: Cándido Martínez
.
Arenaria montana subsp.montana
Foto: Cándido Martínez
.
Asplenium billotii
Foto: Cándido Martínez
.
Carex caryophyllea
Foto: Cándido Martínez
.
Carbea, comiño dos prados
(Carum verticilatum)
Foto: Cándido Martínez 
.
Carrasco (Erica cinerea)
Foto: Cándido Martínez
.
Silene nutans subsp. nutans
Foto: Cándido Martínez 
.
Genista triacanthos 
Foto: Cándido Martínez
. Carqueixa boieira
 (Halimium lasianthum subsp. alyssoides)
Foto: Cándido Martínez
.
Abeloura, herba das feridas, herba do San Xoán (Hypericum undulatum
Foto: Cándido Martínez
. Borla azul (Jasione montana)
Foto: Cándido Martínez
.
Paxariños (Linaria spartea)
Foto: Cándido Martínez
.
Herba das doas (Lithodora postrata)
Foto: Cándido Martínez
.
Herba piolleira, chuchamelos
(Pedicularis sylvarica)
Foto: Cándido Martínez
.
Picris hieracioides subsp. Longifolia
Foto: Cándido Martínez
.
Ouca, herba da prata (Ranunculus ololeucos)
Foto: Cándido Martínez
.
Abeirotas (Romulea bulbocodium)
Foto: Cándido Martínez
.
Scilla autumnalis
Foto: Cándido Martínez
.
Pan de lagarto, piñeiriña, uva de raposo (Sedum anglicum)
Foto: Cándido Martínez
.
Senecio sylvaticus
Foto: Cándido Martínez
.
Toxo arnal (Ulex europaeus)
Foto: Cándido Martínez
  .
Vara de ouro (Solidago virgaurea)
Foto: Cándido Martínez

 

A fauna dos Sete Camiños

Son moitas as bestas que pacen ceibes por estes cumios. A milenaria actividade gandeira convive coa explotación forestal e cos novos usos do monte. Xunto aos animais en semiliberdade conviven outros animais salvaxes, que sobreviven malia á crecente presión humana. Para asegurar a súa supervivencia, faise necesario establecer espazos protexidos, reservas biolóxicas que aporten un espazo vital a estas especies animais, onde poidan vivir e reproducirse.

Recollemos a continuación unha pequena clasificación da variada fauna que habita a zona comprendida no espazo dos Sete Camiños. Os cadros que aquí incluímos amosan a fauna clasificada en catro grupos (anfibios, réptiles, mamíferos e aves), indicando en cada caso o seu nome científico, nome común, tanto en galego como en castelán.

 

Vertebrados

Máis información aquí

 
.
Coello bravo (Oryctolagus cuniculus)
Foto: Paulo Troitiño
.
Esquío (Sciurus vulgaris)
Foto: Paulo Troitiño
.
Ourizo cacho (Erinaceus Europaeus)
Foto: Paulo Troitiño
.
Pintafontes común (Lissotriton boscai
Foto: Cándido Martínez
.
Escáncer común (Anguis fragilis) / Femia
Foto: Paulo Troitiño
.
Escáncer común (Anguis fragilis)  /Macho
Foto: Paulo Troitiño
.
Esgonzo común (Chalcides striatus)
Foto: Paulo Troitiño
.
Lagarta galega (Podarcis bocagei) / Femia
Foto: Paulo Troitiño
.
Lagarta galega (Podarcis bocagei)
/ Macho
Foto: Paulo Troitiño
.
Lagarto arnal (Timon lepidus) / Cría
Foto: Paulo Troitiño
.
Lagarto arnal (Timon lepidus)
Foto: Paulo Troitiño
.
Lagarto das silvas (Lacerta schreiberi)
Foto: Paulo Troitiño
.
Ra patilonga (Rana iberica)
Foto: Paulo Troitiño
.
Ra verde (Pelophylax pereci)
Foto: Paulo Troitiño
.
Saramaganta (Chioglossa lusitanica)
Foto: Paulo Troitiño
.
Liñaceiro común (Carduelis cannabina)
Foto: Cándido Martínez
.
Avenoiteira cincenta (Caprimulgus europaeus)
Foto: Paulo Troitiño
.
Carriza (Troglodytes troglodytes
Foto: Cándido Martínez
.
Chasco (Saxicola rubicola)/Femia
Foto: Paulo Troitiño
.
Chasco (Saxicola rubicola)/Macho
Foto: Paulo Troitiño
.
Escribenta común (Emberiza cirlus)
Foto: Paulo Troitiño
.
Folosa amarela (Hippolais polyglotta) 
Foto: Paulo Troitiño
.
Estreliña riscada (Regulus ignicapilla)/Niño
Foto: Paulo Troitiño
.
Paporrubio (Erithacus rubecula)
Foto: Paulo Troitiño

 

Invertebrados

Máis información aquí

   
.
Coenonympha dorus ssp bieli
Foto: Paulo Troitiño
.
Amarela (Colias crocea)
Foto: Cándido Martínez
.
Hipparchia alcycione
Foto: Paulo Troitiño
.
Chuchaleites (Iphiclides podalirius)
Foto: Paulo Troitiño
.
Macaón (Papilio machaon)
Foto: Paulo Troitiño
..
Pararge aegeria
Foto: Paulo Troitiño
.
Pavo real (Inachis io)
Foto: Paulo Troitiño
.
Plebejus argus 
Foto: Paulo Troitiño
.
Vanessa atalanta
Foto: Paulo Troitiño
.
Candil curvado
(Onychogomphus uncatus)
Foto: Paulo Troitiño
.
Carabus lateralis
Foto: Paulo Troitiño
.
Gaiteiro azul (Calopteryx virgo) / Femia
Foto: Paulo Troitiño
.
Gaiteiro azul (Calopteryx virgo) / Macho
Foto: Paulo Troitiño
.
Vacaloura (Lucanus cervus) / Macho
Foto: Paulo Troitiño
.
Vacaloura (Lucanus cervus) / Femia
Foto: Paulo Troitiño
.
Scolia hirta
Foto: Cándido Martínez
.
Escarabello da nariz sangrante
(Timarcha goettingensis)
Foto: Cándido Martínez
.
Dous puntos(Polyommatus icarus)
Foto: Paulo Troitiño
.
Aranha avespa (Argiope bruennichi)/ Femia
Foto: Paulo Troitiño
.
Abellon (Bombus terrestris)
Foto: Paulo Troitiño
.
Barbantesa (Mantis religiosa)
Foto: Paulo Troitiño

 

Nomes comúns de algunhas das especies presentes nos Sete Camiños

Anfibios

Nome Científico Galego Castelán

Chioglossa lusitánica
Salamandra salamandra
Triturus boscal
Triturus marmoratus
Discoglossus galganoi
Bufo bufo
Bufo calamita
Hyla arbórea
Rana Ibérica
Rana perezi

Samaratanga
Píntega común
Pintafontes común
Pintafontes verde
Sapiño pintoxo
Sapo común
Sapo corriqueiro
Rela común
Rá patilonga
Rá verde

Salamandra rabilarga
Salamandra
Tritón ibérico
Tritón jaspeado
Sapillo pintojo ibérico
Sapo común
Sapo corredor
Ranita SanAntón 
Rana patilarga
Rana común

 

 

Réptiles

Nome Científico Galego Castelán

Anguis fragilis
Lacerta lepida
Podarcis bocagei
Natrix maura
Natrix natrix
Lacerta schreiberi 

Escáncer común
Lagarto arnal
Lagartixa galega
Cobra viperina
Cobra de colar
Lagarto das silvas

Lución
Lagarto ocelado
Lagartija de Bocage
Culebra viperina
Culebra de collar
Lagarto das silvas

 

 

Mamíferos

Nome Científico  Galego Castelán

Apodemus sylvaticus
Crocidura russula
Eliomys quercinus
Eqqus ferus
Erinaceus europaeus
Martes martes
Meles meles
Mus musculus
Mustela nivalis
Oryctolagus cuniculus
Pipistrellus pipistellus
Rattus norvegicus
Sciurus vulgaris
Sus scrofa
Talpa occidentalis
Vulpes vulpes
Visón americano

Rato do campo
Furaño común
Lirón careto
Cabalo
Ourizo cacho
Martaraña
Teixugo
Rato caseiro
Denociña
Coello bravo
Morcego común
Rata común
Esquío
Xabarín
Toupa ibérica
Golpe - Raposo
Musgaño

Ratón de campo
Musaraña gris
Leirón careto
Caballo
Erizo europeo
Marta
Tejón
Ratón casero Comadreja
Comadreja
Conejo
Murciélago enano
Rata parda
Ardilla roja
Jabalí
Topo ibérico
Zorro
Garduña

 

Aves

 Nome Científico  Galego  Castelán

Saxicola torquata
Buteo buteo 
Accipiter gentilis
Dendrocopos major
Picus viridis
Aegithalos caudatus
Parus ater 
 Lophophanes cristatus
Parus major  
Cyanistes caeruleus
Regulus ignicapillus  
Sylvia atricapilla
Phylloscopus collybita
Phylloscopus ibericus
Streptopelia turtur  
Streptopelia decaocto
Turdus philomelos
Strix aluco
Otus scops
Garrulus glandarius
Certhia brachydactyla 
Prunella modularis

Chasca común 
Miñato común
Azor 
Peto real
Peto verde
Ferreiriño rabilongo
Ferreiriño negro
Ferreiriño cristado
Ferreiriño real 
Ferreiriño azul 
Estreliña riscada  
Papuxa das amoras
Picafollas común
Picafollas ibérico
Rula común 
Rula turca 
Tordo común
Avelaiona
Moucho de orellas
Gaio 
Gabeador común 
Azulenta común 
Tarabilla común
Águila ratonera
Azor común
Pico Picapinos
Pito Real
Mito
Carbonero garrapinos
Herrerillo capuchino
Carbonero común
Herrerillo común
Reyezuelo listado
Curruca capirotada
Mosquitero común
Mosquitero ibérico
Tórtola común
Tórtola turca
Zorzal común
Cárabo común
Autillo europeo
Arrendajo
Trepador común o europeo
Acentor común

 

Micoloxía

OS FUNGOS DO ESPAZO NATURAL E ARQUEOLÓXICO DE SETE CAMIÑOS

As persoas que practican a micoloxía gastronómica coñecen a presenza nestes montes de distintas especies apreciadas culinariamente gastronómicamente, como son as andoas (Boletus aestivalis (Paulet) Fr., B. edulis Bull.: Fr., B. pinophilus Pilát et Dermek), as cantarelas (Cantharellus cibarius Fr., Cantharellus pallens Pilát), a lingua de gato (Hydnum repandum L.: Fr.), o níscalo (Lactarius deliciosus), a zarrota (Macrolepiota procera (Scop.: Fr.) Singer) ou a couveflor de monte (Sparassis crispa Wulfen: Fr.) e tamén saben que deben evitar recoller especies tóxicas como Agaricus xanthodermus Genev., A. moelleri Wasser, Amanita muscaria (L.: Fr.) Hook., Hypholoma fasciculare (Huds.: Fr.) P.Kumm., Macrolepiota venenata Bon, Scleroderma citrinum Pers. ou S. polyrrhizum J.F.Gmel.: Pers., ou que poden ser ata mortais como Amanita phalloides (Vaill.: Fr.) Link, A. pantherina (DC.: Fr.) Krombh., Lepiota spp. (Lepiota cristata (Bolton) P. Kumm., L. brunneoincarnata Chodat & C. Martín, L. helveola Bres.,.....) ou Paxillus involutus (Batsch: Fr.) Fr.

Máis información aquí

 

.
Macrolepiota Procera
Foto:Jaime Blanco

 
.
Armillaria Mellea
Foto:Jaime Blanco
.
Cantharellus Cibarius
Foto:Jaime Blanco
.
Cantharellus Lourizanianus
Foto:Jaime Blanco
.
Cantharellus Gallaecicus
Foto:Jaime Blanco
.
Flammulina Velutipes var_cytisicola
Foto:Jaime Blanco

 
.
Craterellus Pontevedrensis

Foto:Jaime Blanco
.
Craterellus Pontevedrensis
Foto:Jaime Blanco

 

 

Unha iniciativa de: